Taxonomie
- Familie: Ware muizen (Muridae)
- Orde: Knaagdieren (Rodentia)
Algemeen
De bruine rat komt sinds het begin van de 18e eeuw in Europa voor en is tegenwoordig de meest algemene rattensoort in Nederland. De vachtkleur varieert sterk en is daarom geen betrouwbaar kenmerk voor soortherkenning.
Bruine ratten leven vooral op plaatsen waar voedsel en schuilgelegenheid ruim voorhanden zijn, zoals:
- Rioleringsstelsels
- Onder en in gebouwen
- Slecht beheerde vuilnisstortplaatsen
- Rommelige opslaglocaties en recreatieterreinen
- Plekken waar vogels structureel worden bijgevoerd of waar sportvissers voedselresten achterlaten
- Industriële gebouwen met gebrekkige hygiëne of slechte bouwkundige staat
- Slootkanten, akkergebieden en agrarische gebouwen
Uiterlijk
- Rug grijsbruin, buikzijde lichter
- Kleurvariaties mogelijk, waaronder albino’s
- Stevige lichaamsbouw met stompe snuit
- Oren reiken, naar voren geklapt, tot net achter het oog
- Staart dik, vrijwel kaal en korter dan het lichaam (17–23 cm)
- Lichaamslengte volwassen dier: 22–30 cm
- Gewicht: tot circa 500 gram
- Pasgeboren jongen: circa 3 cm, kaal en blind
Ontwikkeling en voortplanting
- Vrouwtjes kunnen vanaf 3 tot circa 18 maanden vrijwel continu drachtig zijn
- Draagtijd: 21–23 dagen
- Nestgrootte: gemiddeld 7–10 jongen
- Zoogperiode: ongeveer 4 weken
- Geslachtsrijp vanaf circa 3 maanden
- Gemiddelde levensduur: circa 1 jaar (maximaal 2–3 jaar)
Hoewel een vrouwtje theoretisch meer dan 100 jongen per jaar kan krijgen, sterft in de natuur een groot deel van de jongen (tot circa 75%). In de praktijk brengt een vrouwtje gemiddeld ongeveer 40 nakomelingen voort die zelf ook bijdragen aan de voortplanting.
Leefwijze
Algemeen gedrag
De bruine rat is een uitgesproken cultuurvolger en past zich gemakkelijk aan menselijke leefomgevingen aan. Zij kunnen uitstekend graven, zwemmen en klimmen. De reukzin is het belangrijkste zintuig. Ratten zijn voornamelijk nachtactief.
Voedsel
Bruine ratten zijn alleseters en kiezen altijd het best beschikbare voedsel. Zij eten onder andere:
- Granen, knollen, groenten en fruit (in het veld en in opslag)
- Vlees en vis
- Incidenteel jonge dieren van landbouwhuisdieren
Indien mogelijk leggen ratten voedselvoorraden aan.
Milieuvoorkeur
- Temperatuur: Vacht past zich aan het seizoen aan
- Vocht: Sterke voorkeur voor waterrijke gebieden; dagelijkse vochtopname is noodzakelijk
- Schuilplaatsen: Holen in walkanten, ruigten, houtstapels, maiskuilen, riolen, mestputten, vuilstortplaatsen, onder gebouwen en tussen opgeslagen goederen
Territorium
Bruine ratten leven in kolonies met een duidelijk afgebakend territorium dat actief wordt verdedigd. Kannibalisme kan voorkomen, vooral bij voedseltekort. Na een bestrijdingsactie wordt een vrijgekomen territorium snel opnieuw ingenomen wanneer geen weringsmaatregelen zijn getroffen.
Sporen van aanwezigheid
- Uitwerpselen: stomp, bruin/grijs, circa 2 cm lang
- Holen die binnen één dag opnieuw worden geopend bij activiteit
- Looppaden (“wissels”), vaak langs randen met beschutting
- Prenten en sleepsporen van de staart
- Buiksmeer op veel belopen routes
- Knaagsporen aan materialen
Schade en risico’s
Bruine ratten vormen een aanzienlijk risico voor mens en dier door de overdracht van ziekteverwekkers, waaronder:
- Leptospirose (ziekte van Weil)
- Paratyfus
- Diverse veeziekten
Daarnaast veroorzaken zij:
- Voedselverlies (volwassen rat eet circa 15–20 gram per dag)
- Bevuiling van voedselvoorraden met urine en feces
- Knaagschade aan verpakkingen, hout, leidingen, kabels en isolatiemateriaal
- Storingen en kortsluiting
- Verzakkingen als gevolg van graafactiviteiten
Verspreiding
Wanneer voedsel of schuilplaatsen schaars worden, migreren ratten naar nieuwe locaties. In de winter trekken zij vaak van landbouwgebieden naar boerderijen en woningen. Verspreiding vindt daarnaast plaats via scheepvaart en transport.
Wering en preventie
Afval en hygiëne
- Gebruik goed afsluitbare vuilcontainers
- Bewaar voedsel onbereikbaar voor ratten
- Zorg voor frequente afvalafvoer
- Regelmatige en grondige schoonmaak in bedrijven
Opslag
- Goederen vrij van muren opslaan
- Langdurige opslag vermijden
- Regelmatige inspecties uitvoeren
Inkomende goederen
- Controleer grondstoffen, verpakkingen en pallets
Gebouwen en terreinen
- Goed onderhoud van terreinen en walkanten
- Bescherming van buitenmuren tot minimaal 60 cm onder maaiveld
- Klimplanten en bomen op afstand van gevels houden
- Doorvoeren van leidingen afdichten
- Ventilatieopeningen maximaal 0,5 cm breed (in verband met muizen)
- Plaats bolroosters op afvoeren
- Deuren goed sluitend houden; bij openstaande deuren zorgen voor goede verlichting
- Riolering in goede staat houden; riolen afsluiten in sanerings- en sloopgebieden
Een effectieve aanpak van de bruine rat vraagt om een integrale, professionele benadering waarbij preventie, wering en bestrijding hand in hand gaan.
Eerst zelf proberen de ratten te bestrijden? klik hier voor onze webshop met de spullen die wij ook gebruiken.